Wetenschap: Help, de korrels komen!

Professioneel Schoonmaken 9, 2011

De Gezondsheidsraad (Volkskrant, 27 juli) vraagt meer aandacht voor de risico’s van afvalverwerking van nanodeeltjes die ook gebruikt worden bij de productie van schoonmaakmiddelen. Een eerder Volkskrant-artikel (26 november 2010) met de kop ‘Help, de nanodeeltjes rukken op’ meldt dat nanodeeltjes, net als asbest voor bouwvakkers, beroepsziektes zouden kunnen veroorzaken.

Melk en afwaswater bevatten nanodeeltjes

Hier rukt vooral onwetendheid op. Het feit dat melk en afwaswater nanodeeltjes bevatten in de vorm van, respectievelijk, caseïne en zeepmicellen bewijst dat er ook heel nuttige nanodeeltjes zijn. Het adjectief ‘nano’ is afgeleid van het Grieks woord nanos voor dwerg, en definieert deeltjes die zo klein zijn dat honderdduizenden ervan een rijtje vormen van nauwelijks een millimeter.

Korrel groter dan nano-deeltje

Nano is dus een grootte-aanduiding die niets zegt over het materiaal waar de dwergdeeltjes van gemaakt zijn. Dat is ook het geval bij een andere grootte-aanduiding: een korrel is veel groter dan een nanodeeltje en heeft een afmeting ergens tussen de millimeter en de centimeter.

Om aan te geven waar korrels van gemaakt zijn, spreken we van zandkorrels, graankorrels, muizenkorrels, kattenbakkorrels, noemt u maar op.

Zijn korrels gevaarlijk? Dat hangt er maar vanaf over welke korrels het gaat, hoeveel het er zijn en hoe ze worden gebruikt. Veel zandkorrels om in Zandvoort op te liggen; daar is niets mis mee. Maar van zelfs kleine aantallen muizenkorrels kun je beter afblijven.

Risico’s deeltjes

Ook nanodeeltjes moeten worden gespecificeerd. Als een schoonmaakmiddel nanodeeltjes van bijvoorbeeld siliciumdioxide bevat, dan is het legitiem om te vragen welke risico’s deze specifieke deeltjes met zich meebrengen als ze door afvalverbranding in de lucht terechtkomen.

Of neem de ontsmettende zilver nanodeeltjes die via een zalfje langdurig in contact met de huid zijn: kan dit minuscule zilver de huid makkelijk passeren, en wat zijn dan de mogelijke consequenties?

Natuurlijk nano

Te algemene berichtgeving over nanodeeltjes zal ertoe leiden dat de consument  de term ‘nano’ gaat associëren met een gezondheidsrisico. En dat praat je de consument niet meer uit het hoofd.

Zo’n hardnekkige associatie doet zich allang voor bij het woord ‘chemie’:  geen producent die trots melding maakt van chemische additieven. Dat wil de consument niet lezen; die wil natuurlijke grondstoffen en ingrediënten (die uiteraard allemaal bestaan uit chemische moleculen).

Op de verpakking

nnotatie van nanodeeltjes kan nog een probleem worden als er een verplichting zou komen om de aanwezigheid ervan op een verpakking aan te geven; in zijn algemeenheid net zo onzinnig als de waarschuwing dat een product korrels bevat.

Ook hier specifiek zijn: er is weinig tegen een etiket waarop staat dat een deodorant zilver nanodeeltjes bevat, of dat aan een schoonmaakmiddel nanodeeltjes van silica zijn toegevoegd. Maar dwergdeeltjes zitten overal dus zal zo ongeveer elke verpakking er melding van moeten maken.

Natuurlijke nanodeeltjes

ken tot gevallen waarvan de gezondheidsrisico’s duidelijk zijn aangetoond, maar dat bevestigt wel weer het negatieve nano-imago. Als tegenwicht zouden ook nuttige deeltjes moeten worden vermeld. Bijvoorbeeld op een pak melk het opschrift: bevat natuurlijke nanodeeltjes!

Prof. dr. A.P. Philipse
Hoogleraar Fysische en Colloidchemie aan de Universiteit Utrecht

Tags:

Reageren?