Bacteriewerende verf

Environ-X, bacteriewerende coating

Een likje verf hier, een likje verf daar, en de schoonmaker is klaar? Dat moet dan wel een speciale verf zijn, bijvoorbeeld één die bacteriën doodt. Zulke verven, of coatings, worden sinds enige tijd verkocht. Verf, gevuld met zilver, ‘prikkeldraad’ van quaternaire ammoniumgroepen of met enzymen.

Bacteriewerende verf, werkt dat echt? Is dat wel veilig? Blijft er nog werk over voor de schoonmaker? En mag het eigenlijk wel? Kijk, daar hebben we een punt. In 2010 heeft het RIVM, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, zich in duidelijke taal uitgesproken.

Biocide

‘De middelen met enzymen en ook met quaternaire ammoniumgroepen, moeten wel degelijk gezien worden als biocide volgens de bepalingen in de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Wgb). Deze middelen zijn echter niet als biocide toegelaten op de Nederlandse markt en daarom ook niet volgens de aanwijzingen van de Wgb getest op veiligheid en werkzaamheid.’

In nog duidelijkere taal: mag niet, want ze niet zijn toegelaten door het Ctgb, de instantie die er op let of we ons wel aan de wet over biociden houden. Zilver wordt hier niet genoemd, maar is net als de andere stofjes een bekende en gewaardeerde component van biociden, bacteriedodende middelen. Mag ook niet zomaar in een verf.

Indirect effect antibacteriele werking

Klaar? Nee, want het RIVM maakt één uitzondering: ‘De antibacteriële werking van TiO2 ontstaat echter pas na bestraling met UV-licht. Vanwege dit indirecte effect is dit middel geen biocide volgens de Wgb en het hoeft daarom ook niet eerst als biocide te worden toegelaten.’

Even vertalen: verf met titaandioxide (TiO2), een bekende witmaker, mag wel. Het witte spul zelf doet namelijk niets tegen bacteriën, maar als er ultraviolet (UV) licht op valt, ontstaat er wel een werking. En dan is het toch geen biocide, want het werkzame middel zat niet al in het product.

Hoe krom of recht je deze redenering ook vindt, dit soort middelen hebben geen toelating nodig. Maar evenzogoed willen we weten of ze werken en of ze veilig zijn. We hebben dat maar eens gevraagd aan Dimmen Breen van NanoServices in Nunspeet, de eerste die zo’n product in Nederland op de markt bracht.

Coating Envrion-X

Breen vertelt over de ervaringen met zijn product, de coating Envrion-X, in de metro van Hong-Kong: ‘Na de uitbraken van Sars en vogelgriep bleek dat de metro, waar miljoenen mensen per dag gebruik van maken, een belangrijke rol speelde bij de verspreiding van ziektes.

‘Door toepassing van Environ-X op alle wanden, zag men een afname van ATP van 85 tot 95 procent.’ ATP is een stofje dat alleen voorkomt in levende cellen en als daar minder van aanwezig is, kan dat er op wijzen dat er minder micro-organismen zijn.

Minder schadelijke bacteriën

Breen heeft meer bewijs: een onderzoek van Hygiëne AdviesBureau Immink in Duiven. Dat heeft het effect bekeken van het aanbrengen van de coating op beddengoed, gordijnen, formica en perspex. Steeds bleken er op de materialen met coating minder schadelijke bacteriën te zitten.

Het effect was niet groot, gemiddeld misschien een factor tien. Bij desinfectie zou je moeten spreken over een factor miljoen minder bacteriën. Langer wacht helpt niet: na drie uur is er geen verschil met na één uur. ‘Dat bewijst wel dat de werking stabiel is’, is Breens positieve uitleg. Die hij overigens kan onderbouwen met metingen in een toiletgroep gedurende enkele maanden.

Gebruik van deze verf niet genoeg voor ziekenhuis

Dat het effect niet zo groot is, komt omdat voor de werking ultraviolet licht nodig is. Dat zit in zonlicht, maar komt nauwelijks door ramen heen en wordt ook nauwelijks gemaakt door normale lampen. ‘Toch is er kennelijk genoeg licht voor dit effect’, stelt Breen.

Gevolg is wel dat het gebruik van deze verf alleen zeker niet genoeg is om een ziekenhuis of andere ruimte steriel te houden. Breen: ‘We zeggen dan ook dat dit een aanvulling is op de normale schoonmaak en desinfectie. Desinfectie is kortstondig en Environ-X heeft continu werking.’

Het helpt om de aantallen ziekmakers beperkt te houden en doet nog iets als er plekken worden overgeslagen. ‘Sterker nog,’ vult Breen aan, ‘we raden aan de schoonmaak te intensiveren.’ Immers, in het donker onder een dikke laag vuil doet de coating het niet.

‘Coating drie tot vijf jaar actief’

Maar blijft de coating wel zitten tijdens schoonmaak? Breen: ‘Op wanden blijft de coating drie tot vijf jaar actief. Misschien nog wel langer, maar zolang passen we het product nog niet toe.’ En op oppervlakken die regelmatig worden aangeraakt, zoals deurknoppen en toetsenborden, adviseert Breen jaarlijks herbehandeling.

Bouwt er zich dan geen dikke laag op, zodat je niet meer kunt zien welke toets je aanslaat? Nee, het middel wordt sterk verdund in water en dan verneveld, zodat een onzichtbaar dunne laag ontstaat, geeft Breen aan. De nanodeeltjes titaandioxide zijn onzichtbaar voor het blote oog, al zou je er meerdere aan elkaar plakken.

Veilig

Blijft de vraag: is het veilig om dit product toe te passen. Breen: ‘FDA en EPA hebben jarenlang gekeken naar de toepassing van nanodeeltjes titaanoxide en geen nadelige effecten kunnen ontdekken, zelfs als ze het slechtste geval beoordeelden. Ze zijn nu gestopt met onderzoek.’ Kortom, de Amerikaanse autoriteiten voor voedselveiligheid (FDA) en milieu (EPA) zien geen aanwijzingen voor een risico.

Nanodeeltjes van titaandioxide worden overigens ook in zonnebrandcrème en andere huidproducten toegepast, en grotere titaandioxidedeeltjes zitten in bijna iedere witte verf.
In Nederland gaat men er van uit dat het grootste risico van nanodeeltjes, als dat er al is, optreedt bij de productie, op enige afstand gevolgd door het opbrengen.

Voor schoonmaker geen noemenswaardig risico

Environ-X wordt altijd opgebracht door medewerkers van NanoServices. Als die voldoende beschermd zijn, is de angel ook daaruit. Voor de gebruiker en de schoonmaker is er geen noemenswaardig risico. Hopelijk draagt het juist bij aan de veiligheid van de patiënt, omdat die minder kans loopt op een ziekenhuisinfectie. Dàt is nog niet bewezen. Maar dat is ook geen onderzoek waar ik vrijwillig aan zou willen meewerken.

www.nanoservices.nl
Wet Gewasbeschermingsmiddelen en biociden
www.ctgb.nl

Uit: Professioneel Schoonmaken 3, 2012
Tekst: Anton Duisterwinkel, wetenschapsjournalist

Reageren?