Wetenschap: Vieze man

Professioneel Schoonmaken 3, 2012

Een pluk haren in de afvoer van het bad. Een huis boordevol met vuilniszakken en stapels afval. Een man met verwilderd haar in een wijde jas vol vlekken. Alleen de gedachte er aan is al genoeg om je de rillingen over het lijf te laten lopen. Het inlevingsvermogen van de mens is misschien wel zijn grootste kracht – en tegelijk zijn grootste zwakte.

Slachtoffers van misdrijven

En dat gaat verder dan alleen maar fysiek vuil. De Amerikaanse psycholoog Rachman* heeft beschreven hoe slachtoffers van misdrijven zich vuil voelen. Soms gaat dat zo ver dat ze zich regelmatig spontaan gaan wassen als ze alleen maar terugdenken aan het misdrijf.

En dan gaat het niet alleen om onvrijwillige seksuele ervaringen, maar ook om verraad of andere vernederende ervaringen. Na het wassen voelen de slachtoffers zich daadwerkelijk beter.

Maar het gaat nog verder.  Een experiment onder vrouwen die zich alleen maar inbeeldden dat ze op een feestje tegen hun zin in gezoend werden, liet zien dat een flink deel van de vrouwen zich daarna vies voelde en zelfs dat een kwart van de vrouwen ging gorgelen, het gezicht afspoelde of de handen ging wassen om van het vuile gevoel af te komen.

Daders voelen zich achteraf vies

En, jawel, het gaat nog verder. Bijna de helft van de (jonge) daders van ernstige misdrijven, zoals moord of ernstige mishandeling, voelt zich achteraf regelmatig vies. Dat gaat onder andere gepaard met gevoelens van zelfhaat.

Nu is dat nog te begrijpen, ook criminelen kunnen een geweten hebben. Maar Rachman gaat in zijn recentste onderzoek nog een stap verder. Ook veel jonge mannen die zich alleen maar inbeelden dat ze een vrouw op een feestje zoenen terwijl die dat duidelijk niet wilde, voelen zich vies.

Psychologisch experiment

Dat wordt sterker als de zoen duidelijk veroordeeld wordt tijdens het psychologische experiment. En nog sterker als er verraad in het spel is, bijvoorbeeld als de vrouw in kwestie de zus van de beste vriend van de jonge man zou zijn, die aan de zorg van de dader was toevertrouwd. In dat geval gaan ook sommige mannen, die zich alleen maar hebben ingebeeld iets onfatsoenlijks te hebben gedaan, zich spontaan schoon maken.

Je vies voelen, of iets vies vinden, heeft dus niet alleen maar te maken met echte vervuiling. Het heeft alles te maken met beleving. Wat je als schoonmaker hebt aan al deze wijsheid, weet ik niet. Behalve dan dat het mijn respect voor de mannen en vrouwen die dagelijks het vuil van anderen – van mij – opruimen en weghalen, zonder mopperen of klagen, alleen maar groeit.

*S. Rachman et al, J. Behavior Therapy and Experimental Psychiatry 43, 2012, p 587-593

Anton Duisterwinkel, wetenschapsjournalist te Delft

Reageren?