Kees Blokland blikt terug op Code Verantwoordelijk Marktgedrag

Code-ondertekening Universiteit Utrecht

De Code Verantwoordelijk Marktgedrag is een direct gevolg van toenemende onrust in de schoonmaaksector in 2009, wat begin 2010 uitmondde in de eerste grote staking van medewerkers. Belangrijkste eis: meer respect. Vertegenwoordigers van werkgevers, werknemers, intermediairs en opdrachtgevers namen de handschoen op en kwamen tot de commissie Code Verantwoordelijk Markgedrag. Een jaar geleden was de code klaar. Commissievoorzitter Kees Blokland over één jaar code.

In PS 5 van 2011 interviewden wij Kees Blokland voor het eerst over de Code Verantwoordelijk Marktgedrag en over zijn voorzitterschap van de commissie die deze code tot stand heeft gebracht. We stonden toen aan de vooravond van de presentatie ervan aan de branche. Minister Kamp van Sociale Zaken en Werkgelegenheid toonde zich betrokken en nam een exemplaar in ontvangst.

Lastig polderwerk

‘Het was lastig polderwerk’, blikt Blokland terug. ‘Een groot aantal verschillende partijen is betrokken bij de code: werkgevers, werknemers, intermediairs en opdrachtgevers. Er zijn stevige debatten gevoerd en nu nog. De code is een polderproduct van vier partijen en dat gaat er soms stevig aan toe.

‘Maar dat wordt gecompenseerd met een gevoel dat we er samen iets moois van moeten maken. Er is een groeiend gevoel van: dit gaan we doen. Het cao-conflict heeft er wel toe geleid dat er een pauze is ingelast. Dat moest eerst worden opgelost. De partijen blijven elkaar tegenkomen, al is dat niet altijd in pais en vree.’

Nauw verbonden met de schoonmaakbranche

Kees Blokland voelt zich nauw verbonden met de schoonmaakbranche. Hij werkte jaren bij schoonmaakbedrijf Cemsto, dat later werd overgenomen door ISS. En als directeur Personeel & Organisatie bij NS raakte hij tijdens de stakingen in 2010 opnieuw betrokken. Na zijn pensioen bij dit bedrijf, werkte hij daarom graag mee aan de Code Verantwoordelijk Marktgedrag voor de schoonmaak- en glazenwassersbranche.

Vakbonden helpen de branche op de kaart te zetten

Code-ondertekening Delta LloydBetrokken en tegelijkertijd op enige afstand, vormde hij tijdens de cao-conflicten in 2010 en begin 20120, zijn visie op de twee hoofdrolspelers: ‘Werkgevers lijken nog te onderschatten hoe vakbonden helpen de branche op de kaart te zetten.

‘Werknemers kunnen rekenen op meer sympathie in de maatschappij dan werkgevers. Zij zijn voor werkgevers daarom de ingang bij opdrachtgevers en dat creëert een kans om daar zaken bespreekbaar te maken. Dat is via hun eigen weg – de inkoop- en verkoopkanalen – neteliger.

‘Werknemers onderschatten wat werkgevers kunnen doen’

‘Werknemers onderschatten daarentegen wat werkgevers kunnen doen. Werknemersorganisaties stellen graag misstanden aan de kaak. Dat is nuttig, maar ze creëren te veel een vijandelijk beeld. Terwijl er ook genoeg goede werkgevers zijn. Omarm dat. Werknemers en de vakbonden komen te weinig met positieve voorbeelden.’

Toch blijft Blokland positief: ‘Ondanks de verschillen zeggen alle partijen: “We gaan dit doen”. Er is alleen nog onbenut samenwerkingspotentieel.’

Nevi omarmt duurzaam inkopen

‘Het was soms moeilijk, maar leuk om te doen en ik ben er trots op’, zegt Blokland over één jaar Code Verantwoordelijk Marktgedrag. ‘Aan de inkoopkant hebben we succes geboekt. Inkopers hebben veel invloed op het aanbestedingstraject en sommigen van hen zijn door de commissie het afgelopen jaar een aantal keer aangesproken, waarop aanbestedingen zijn ingetrokken.

‘Ook de inkopersorganisatie Nevi omarmt duurzaam inkopen’, gaat de voorzitter verder. ‘De laatste maanden zijn er door de codecommissie dan ook geen inschrijvingen op de laagste prijs gesignaleerd. Het lijkt erop dat de aandacht is verlegd van de transactiewaarde naar een kosten-batenanalyse voor de lange termijn. De code speelt een dominante rol en dat is onverwacht snel gegaan.’

Publieke sympathie

De reden daarvan is volgens Blokland de timing: ‘Het was het goede moment. We hadden in de eerste helft van 2010 net de stakingen achter de rug. Er was publieke sympathie en dat vormde een makkelijke opening, vooral bij human-resourcemanagers en de bobo’s, directeuren van grote bedrijven.

‘Daarnaast willen veel bedrijven inhoud geven aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dit is een appèl daarop. Zo was ik laatst bij Hago voor de ondertekening van de code met acht van hun opdrachtgevers. Dan vraag ik: Waarom teken je? Zeker vier van hen noemden als eerste de wens om maatschappelijk verantwoord te ondernemen.’

Nederlandse Mededingingsautoriteit

Code-ondertekening WispaOndertussen kijkt de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) geïnteresseerd mee: ‘We zijn continu in gesprek met de NMa. In het begin dacht ik dat afspraken maken over bijvoorbeeld vierkante meters de branche zou helpen, maar daar ben ik van teruggekomen. We willen aan de goede kant blijven.

‘Wat wel mag is tegen de aanbestedende partij zeggen: “Vergewis je ervan wat een redelijke productiviteitsnorm is. Ontwikkel daar een visie op.” Anders is er geen remming op de prijserosie. Je kunt als opdrachtgever bij een inschrijving bepalen dat je prijzen beneden een bepaald niveau niet accepteert. Het is een risico maar ik zoek het randje op, anders blijft het een papieren tijger.’

Kosten-batenanalyse

‘Een sociaal beleid en reële prestatienormen zijn niet alleen goed voor medewerkers, het werkt ook in je voordeel als je kijkt naar de kosten-batenanalyse. Opdrachtgevers sluiten langere contracten af en er worden in het werk minder fouten gemaakt waardoor herstelkosten omlaag gaan.

‘Gelukkig is dat besef toegenomen. Er is meer dialoog tussen opdrachtgevers en schoonmaakbedrijven en ik hoor nu vaker dat ingeleende medewerkers ook een kerstpakket krijgen, dat hun arbeidssatisfactie wordt gemeten en dat ze gebruik mogen maken van de faciliteiten van de opdrachtgever.’

Code geniet in korte tijd grote bekendheid

De code geniet in korte tijd grote bekendheid. Er is steeds meer publiciteit, ook landelijk. 64 opdrachtgevers hebben tot nu toe getekend. Blokland heeft daarvoor in eerste instantie gebruik gemaakt van zijn eigen netwerk: ‘Ik ben op zoek gegaan naar flagships, prominente bedrijven die zich wilden committeren.

‘De Stichting Raad voor Arbeidsverhoudingen Schoonmaak- en Glazenwassersbranche (RAS) speelt hierin ook een grote rol. Samen met het secretariaat van de codecommissie worden partijen benaderd.

‘Inmiddels hebben grote namen getekend zoals Unilever, Achmea, Essent, ING, KPN, NS, VU Medisch Centrum en verschillende gemeentes. Een paar keer per jaar houden we grote bijeenkomsten.’

Zelfverklaring

‘Opdrachtgevers die tekenen, moeten een zelfverklaring inleveren waarin staat hoe ze de code in de praktijk gaan toepassen. Internationale bedrijven blijken lastiger te betrekken omdat hun juristen aarzelen over wat ze toezeggen richting vakbonden.’

Opdrachtgevers bij wie het aanbestedingstraject nog niet op orde is, worden aangesproken: ‘We doen aan naming and shaming. Dat moet je durven. De vakbond deinst er niet voor terug om dit soort middelen in te zetten en wij willen dat niet van hen overnemen, maar we geven als commissie wel onze mening en gaan zo nodig een confrontatie met een opdrachtgever niet uit de weg.’

‘Foute’ aanbestedingen

De commissie wordt getipt door schoonmakers, glazenwassers of hun werkgevers, maar gaat ook zelf proactief op zoek naar ‘foute’ aanbestedingen; deze zijn immers openbaar. ‘Als we op een aanbesteding stuiten waarbij wordt gegund op alleen de laagste prijs, dan achterhalen we wie daarvoor verantwoordelijk is en gaan we in gesprek. Meestal weten we te overtuigen.

‘Bij de gemeente Utrecht liep zo’n aanbesteding. De inkoper bleek niet op de hoogte van de code. Vervolgens is na een gesprek met de commissie de aanbesteding ingetrokken en heeft de gemeente een model ontwikkeld voor de nieuwe aanbesteding. Dat is een intelligent systeem geworden om het traject goed te laten verlopen, met slimme wegingsfactoren en een schaalmethode. Dit soort best practices vermelden wij op onze site. De meeste partijen hebben geen foute houding, maar zijn onwetend.’

Toch zijn er ook nog steeds voorbeelden van situaties waarbij het niet goed gaat. Personeel dat bij een contractwisseling slecht of onvoldoende wordt geïnformeerd, medewerkers die ten onrechte van de payroll worden gehaald, schoonmakers die jaren met dezelfde materialen werken of geen nieuwe werkkleding krijgen. ‘Ik zie soms mensen werken in hun eigen kleding. Dat soort dingen gebeurt nog tot op de dag van vandaag.’

‘Meer intimiteit met de vakbonden’

Er zijn mooie projecten, maar er zijn ook voorbeelden van situaties waar het nog niet goed geregeld is. Blokland: ‘Zowel bobo’s als praktijkmensen moet je mee hebben, het gaat om een netwerkbenadering. Zonder directeuren hebben medewerkers in de praktijk geen draagvlak, maar als je alleen bobo’s mee hebt dan komt er in de praktijk niets van. Zij moeten zich er dus wel van vergewissen dat er iets gebeurt.’

Blokland heeft nog meer wensen voor de branche die hij een warm hart toedraagt: ‘Ik pleit voor meer intimiteit met de vakbonden. De vakbonden hebben hun eigen doel – ze willen groter worden -, maar toch heb ik de afgelopen twee jaar meer sympathie voor hen gekregen. Al schieten ze door in hun machogedrag. Ik probeer dan duidelijk te maken dat je ook iets bereikt door vrienden te maken. Ze zijn te vijandig, dan is er geen gunningsfactor meer.’

Geef de schoonmaker initiatief

Tip aan werkgevers: ‘Geef de schoonmaker initiatief en probeer medewerkers niet te dresseren. Werkgevers hebben de neiging om alles voor te schrijven, maar schoonmakers en glazenwassers hebben ideeën. Zij kunnen dingen in het pand signaleren. Hago Next is daarvan een goed voorbeeld. Maak een praktisch sociaal beleid, stel je open op. Er zijn onvoldoende echte ontmoetingen waardoor de vraag om respect groot is.’

Na een vliegende start van de code wil de commissie nu meer sturing geven aan het in de praktijk brengen van goede voornemens: ‘In het begin discussieerden we over of we naar de details moeten kijken of naar de grote lijnen. We hebben gekozen voor de grote boodschap, een moreel appèl.’

Opleidingen organiseren

‘Nu de code er is, helpen we deze concreet toe te passen. We gaan onderzoek doen naar wat het heeft opgeleverd en we organiseren opleidingen hoe je de code kunt toepassen. We beginnen bij de aanbestedingskant maar gaan ook met schoonmaakbedrijven in gesprek over hoe zij inhoud kunnen geven aan een goed sociaal beleid. Er is sprake van voortschrijdend inzicht. We zullen de code daarom evalueren en kijken welke aanpassingen gedaan moeten worden.’

www.codeverantwoordelijkmarktgedrag.nl
www.ras.nl

Uit: Professioneel Schoonmaken 6, 2012

Reacties

Één reactie op “Kees Blokland blikt terug op Code Verantwoordelijk Marktgedrag”

  1. André de Reus9 augustus 2012 om 10:02

    Prima samenvatting van het doel en de reis daar naar toe!
    We zijn nog steeds met alle partijen enthousiast onderweg.
    Partijen die ogenschijnlijk tegengestelde belangen najagen blijken in de praktijk op te gaan voor een gemeenschappelijk belang met positief resultaat voor alle betrokkenen.
    Complimenten voor Kees Blokland die als voorzitter met humor, tact en kennis alle partijen vòòr die kar krijgt.

Reageren?